باقی مانده آن کنجاله برای تغذیه دام استفاده می شود (نورمحمدی و همکاران، 1389).
1-5 اهمیت ذرت علوفه ای:
ذرت علوفه ای سبز به ذرت هایی گفته می شود که قبل از تشکیل کامل بلال درو شوند. بهتر است به هنگام گل کردن اقدام به درو کرد تا علف ترد باشد، در این حالت ذرت حاوی 90-85 درصد آب است و در حدود 20-25 تن در هکتار عملکرد دارد (کریمی، 1386).
ذرت علوفه ای به علت دارا بودن مواد قندی و نشاسته ای زیاد و عملکرد قابل توجه یکی از نباتات مناسب برای تولید علوفه سبز و سیلو محسوب می شود به هنگام سیلو شدن به علت غنی بودن از قند و سایر هیدرات های کربن به مواد افزودنی نیاز ندارد (خدابنده، 1385). ذرت علوفهای را به عنوان گیاهی با توانایی بالا و سازگاری در اکثر مناطق کشور می تواند نقش مهمی در تأمین علوفه مورد نیاز دام به ویژه فصل زمستان ایفا نماید (چوگان، 1375).
امروزه با ادامه فعالیت پژوهندگان ذرت و ایجاد لاین ها و هیبرید های جدید عملکرد ذرت تا حدود زیادی بهبود یافته است. عمده استفاده ذرت تولید دانه و علوفه سیلویی است (کریمی، 1386؛ یزدی صمدی و عبدمشیانی، 1383).
ذرت یک گونه علوفه ای مهم است که برای مصرف به صورت سیلاژ کل گیاه برداشت می شود (Coors, 1995). این گیاه با وجود داشتن یک مرحله برداشت دارای عملکرد ماده خشک بالایی است. ذرت سیلو شده یک منبع انرژی مهم در تغذیه دام است و پایین بودن پروتئین آن نیز به سادگی از طریق افزایش سویا یا آفتابگردان در جیره غذایی دام قابل رفع می باشد (چوگان، 1375).
سیلاژ آن به آسانی تهیه می شود و یک علوفه خوش خوراک با کیفیت پایدار برای دام می باشد و انرژی بالاتری نسبت به سایر علوفه ها داراست. تولید سیلاژ ذرت نسبت به سایر علوفه ها به کارگر کمتری نیاز دارد (کریمی، 1386).
ذرت از جمله گیاهانی است که از نظر علوفه و دانه مورد توجه است. عملکرد علوفه بالا و صور مختلف به صورت سبز یا سیلویی، کشت این گیاه را از نظر اقتصادی توجه پذیر ساخته است. نسبت تولید علوفه به کل محصولات زراعی در کشور 12/20 درصد است که از سال 1374 تا 1380 سیر صعودی داشته است (جلیلی، 1382).
1-6 سطح زیر کشت در ایران و جهان:
ذرت یکی از غلات مهمی است که کشت آن به عنوان یک گاه زراعی جدید در دهه 1350 در ایران مطرح شد و کم کم جایگاه نسبتاً خوبی را در الگوهای کشت به خود نسبت داد (کوچکی و خواجه حسینی، 1387). براساس آمار موجود (بی نام، 1386) سهم ذرت دانه ای از کل غلات در ایران در سال زراعی 1385- 1384، 12/3 درصد بوده است که بعد از گندم، جو و برنج بیشترین سهم را در تولید دانه غلات در ایران دارا بوده است.
توسعه جهانی ذرت 800 میلیون تن و سطح زیر کشت آن 152 میلیون هکتار می باشد و این گیاه از نظر تولید بعد از گندم و برنج در رتبه سوم قرار دارد. از این میان سهم تولید ایران 2 میلیون تن و سطح زیر کشت آن 350 هزار هکتار می باشد (FAO, 2009).
در سال 2004 میلادی سطح زیر کشت ذرت جهان 145 میلیون هکتار بوده است. متوسط سهم ایران از سطح جهانی در این دوره حدود 9 درصد بوده است. سطح زیر کشت ذرت ایران در سال زراعی 84-1382 برابر 276 هزار هکتار بود و میزان تولید آن به 955/1 میلیون تن رسید. براساس آخرین بررسی ها در سال زراعی 84-1382 استان فارس با سطح زیر کشت 102201 هزار هکتار، بیش ترین سطح را در بین استان ها برابر 37 درصد از کل سطح زیر کشت ذرت کشور را به خود اختصاص داده است (چوگان، 1386).
تولید ذرت در سال 2001 در جهان بر اساس آمار منتشره از سوی سازمان خواروبار کشاورزی جهان (FAO) 599 میلیون تن بوده است ایالات متحده آمریکا با تولید 235 میلیون تن ذرت در سال 2001 با سهم 17/39 درصد از تولید جهانی، در بین کشور های تولید کننده این محصول جایگاه ویژه ای داشته است. کشور چین با 40/18 درصد از تولید جهانی در مقام دوم قرار گرفته و سهم این دو کشور مجموعاً 59 درصد بوده است، پس از ایالات متحده امریکا و چین، کشور برزیل با 9/6 درصد سهم در تولید جهانی رتبه سوم را به خود اختصاص داده است. سایر کشور ها هر کدام سهمی کمتر از 2/3 درصد داشته اند. سهم ایران در تولید جهانی 17/0 درصد بوده است (FAO, 2001). اصلاح و توسعه ذرت در جهان و خصوصاً در آمریکا همچنان از دومنبع انتقال ژن ها و انتخاب زنوتیب های منحصر به فرد برای اهداف علوفه ای وصنعتی ادامه پیدا می کند (کوچکی و خواجه حسینی، 1387).
در طی چهار دهه گذشته، افزایش عملکرد غلات در جهان بسیار چشمگیر بوده است به طوری که عملکرد ذرت، برنج و گندم در طی سال های 1960 تا 1994 تقریباً دو برابر شده است (Janick, 2001) و طی قرن اخیر چین، فرانسه، انگلستان و مکزیک عملکرد گندم و ذرت خود در هکتار را 4 برابر افزایش داده اند و عملکرد ذرت در آمریکا نیز 4 برابر شده است (طراوتی، 1381).که در جدول زیر سرعت افزایش عملکرد ذرت در برخی از کشور ها و نیز درصد افزایش سالیانه عملکرد آورده شده است:
جدول1-1 سرعت خطی افزایش عملکرد ذرت در برخی کشورها از سالهای 1966 تا 2000 (کوچکی،1383).
محصول
منطقه/کشور
خط روند عملکرد
(کیلو گرم در هکتار)
سرعت افزایش
(کیلو گرم در هکتار)
سرعت نسبی افزایش
(درصد)1966200019662000
ذرتجهان2290434060
6/2
4/1
افریقا12401600
119/0
7/0
برزیل11402570427/36/1چین156053501122/71/2آمریکا474083101052/23/1 در آمریکا بر اساس برخی براورد ها به ازای هر 5/2 سانتی متر تلفات لایه سطحی خاک، عملکرد ذرت به طور متوسط 6 درصد کاهش یافته است (Brown, 2001).
تکنولوژی گیاهان تراریخته در سال 1966 موفق شد که ذرت تراریخته تولید کند که مورد توجه کشاورزان قرار گرفت، در سال 1999 ذرت Bt 22 درصد از سطح زمین های زیر کشت را تشکیل داد (James, 2002؛ Janic, 2001؛ Nap at al, 2003).
1-7 خصوصیات گیاه شناسی:
ذرت با نام علمی (zea mays L.) گیاهی یک پایه، یک ساله و با مسیر فتوسنتزی C4 است. این گیاه از شاخه پیدازادان، زیر شاخه نهاندانگان از رده تک لپه ای ها از تیره گندمیان (گرامینه یا پوآسه)، زیر خانواده پانیکوئیده، قبیله آندروپو گونه و زیر قبیله مایاده می باشد ( دالوجیستون، 1999).
1-8 اکولو‍ژی ذرت
1-8-1 موقعیت جغرافیایی:
ذرت در هر شرایط آب و هوایی رشد می کند در نیمکره شمالی تا 58 درجه عرض جعرافیایی در کانادا و روسیه و در نیمکره جنوبی تا عرض جغرافیایی 42 تا 43 درجه در زلاندیو گشت می گردد. ذرت علوفه ای را می توان در خارج از این محدوده هم کشت کرد. در این محدوده ذرت تا ارتفاع 4200 متری در بولیوی، 3900 متری پرو، 3000 متری هند، 1200 متری ایالات متحده آمریکا و 800 متری در رومانی رشد می کند (نورمحمدی و همکاران، 1389).
1-8-2 رطوبت:
نیاز های رطوبتی ذرت در دوره های اولیه رشد کم بوده اما تا مرحله گلدهی به سرعت افزایش می یابد و قبل از رسیدن و تکامل گیاه مجدداً کاهش می یابد (میر هادی، 1380)و همچنین به طور متوسط ارقام مختلف ذرت نیاز به 234 تا 445 واحد آب دارد (نورمحمدی و همکاران، 1389).
1-8-3 درجه حرارت:
واکنش ذرت به دما در مرحله جوانه زدن، حرارت مطلوب و مورد نیاز 18 درجه سانتی گراد است و در حرارت های پایین تر از 8/12 درجه سانتی گراد جوانه زدن بذر ها به کندی صورت می گیرد و حداقل درجه حرارت لازم بین 9 تا 10 درجه سانتی گراد است (میر هادی، 1380).
1-8-4 نور:
واکنش فتوپریودی در ذرت در محدوده بین بی تفاوت و روز کوتاهی قرار دارد راندمان فتوسنتز برگها در روزهای گرم تابستان بستگی زیادی به شدت نور (نورمحمدی و همکاران، 1389).
1-8-5 خاک:
مناسب ترین خاک از نظر اسیدیته خاکی است که کمی اسیدی تا خنثی باشد و PH مناسب برای رشد گیاه ذرت بین 5/5 تا7 است (تاجبخش و پور میرزا، 1382).
1-9 بذر هیبرید سینگل کراس 704:
این هیبرید در طبقه بندی سازمان خواربار و کشاورزی در گروه 700 قرار می گیرد و زمان لازم از کاشت تا برداشت آن حدود 135 تا 140 روز است. وضع محصول آن عالی و حدود 6 تا 9 تن دانه و برای تولید علوفه حدود 70 تا 80 تن عملکرد علوفه در هکتار دارد (رستگار، 1384).
1-10 عملیات زراعی
1-10-1 تهیه بستر کاشت:
عملیات تهیه زمین شامل یک سری عملیات معمولی و متداول مثل شخم و به دنبال آن دیسک زدن و هرس است تا بستری نرم و مناسب برای بذر تهیه گردد (میرهادی، 1382). در مناطقی که ذرت در آن به طور وسیعی کشت می شود اخیراض دریافته اند که با حداقل عملیات زراعی (minimum tillage) و همچنی