می توان ساختار و کارکرد نظریه های دولت را تشریح کرد. توضیح کامل تر در بحث چارچوب نظری آورده شده است.
3- پرسش اصلی تحقیق
سوال اصلی تحقیق این است که : آیا پیامبر(ص) به دنبال تشکیل حکومت بوده اند و حکومت ایشان دارای چه ویژگیهایی بوده است؟
4- سؤالات فرعی تحقیق
1ـ راهبردهای پیامبر(ص) در تشکیل حکومت چیست؟
2ـ ساختار نظام سیاسی در سیره نبوی(ص) چگونه بوده است؟ این سئوال به چهار سؤال زیر شاخه‌ایی تقسیم می‌شود که عبارتند از:
الف) آیا در سیره سیاسی پیامبر(ص) تشکیل دولت ضروری بوده است یا خیر؟
ب) در سیره سیاسی نبوی (ص)، محدوده‌ی مرزهای نظام سیاسی تا کجاست؟
ج) آیا نظام سیاسی نبوی(ص) دارای عناصر و نهادهای حکومتی بوده است؟
د) شبکه‌قدرت در سیره سیاسی پیامبر(ص)، دارای چه ساختاری بوده است؟
3ـ نظام سیاسی نبوی(ص) دارای چه کار ویژه‌هایی بوده است؟
این سئوال نیز به چهار سؤال زیر شاخه‌ایی تقسیم می‌شود که عبارتند از:
الف) تصمیمات سیاسی و حکومتی نظام سیاسی نبوی (ص) توسط چه کسی یا نهادی گرفته می‌شد؟
ب) آیا پیامبر (ص) در حوزه خصوصی افراد نیز دخالت می‌کرد یا اینکه فقط در حوزه عمومی جامعه ولایت داشت؟
ج) فرآیند قدرت در سیره نبوی (ص) چیست؟
د) باز خورد نظام سیاسی نبوی (ص) چگونه بوده است؟
5- فرضیه تحقیق
فرضیه پژوهش حاضر این است که پیامبر(ص) با تغییر نگرش مردم و نهادینه ساختن اندیشه توحیدی به جای شرک، با ولایت الهی که داشتند، موفق به تشکیل حکومت اسلامی شدند.
6- اهداف تحقیق
(شامل: 1ـ اهداف علمی 2ـ کاربردی 3ـ ضرورت‌های خاص تحقیق)
سیره پیامبر اسلام (ص)در همه زمینه ها برای مسلمانان همواره به عنوان الگویی کامل از ناحیه خداوند متعال معرفی شده است. به عنوان مثال در قرآن مجید خداوند می‌فرماید:
“لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ لِّمَن کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا”1
ترجمه: “قطعا برای شما در (رفتار) رسول خدا سرمشقی نیکوست، برای کسی که به خدا و روز واپسین امید دارد و خدا را فراوان یاد می‌کند”.
هدف کاربردی پژوهش حاضر، این است که :
برای الگو قرار دادن پیامبر (ص)لازم است که زوایای مختلف سیره پیامبر (ص)شناخته شود، و یکی از زوایا، سیره سیاسی رسول اعظم (ص) می‌باشد که الگویی برای دولتمردان و سیاستمداران مسلمان و غیر مسلمان در بهتر اداره کردن کشور می‌باشد.
چنانکه در همین زمینه، حضرت امام خمینی (ره)می فرمایند:
“حکومت جمهوری اسلامی مورد نظر ما، از رویه پیامبر اکرم (ص)و امام علی علیه السلام الهام خواهد گرفت”2
بنابراین چنین پژوهشهایی برای سرمشق قرار دادن حکومت پیامبر (ص)به عنوان الگویی جامع و کامل برای حکومت ما در شرایط کنونی و آینده و همچنین برای دولت‌مردان و سیاسیون مسلمان دارای اهمیت زیادی است.
7- جنبه نوآوری تحقیق
سیره سیاسی نبوی (ص)تا کنون از منظر تحلیل سیستمی و جامع مورد بررسی قرار نگرفته است، و این پژوهش درصدد انجام این کار می باشد، بنابراین جنبه نوآوری تحقیق ارائه تحلیل سیستمی از سیره سیاسی پیامبر (ص)می‌باشد.
8- روش انجام تحقیق
این پژوهش از نوع پژوهشهای بنیادی می‌باشد وروش جمع آوری اطلاعات از نوع، کتابخانه ایی است، این پژوهش از گونه پژوهش‌های تاریخی و توصیفی، تحلیلی است و از مدل تحلیل سیستمی برای تحلیل قضایا استفاده شده است و منابع تاریخی بر اساس این متد، مورد بررسی قرار می‌گیرد.
9- مفاهیم
1-9- سیره
“سیره در زبان عربی از ماده “سیر” است. سیر یعنی حرکت، رفتن، راه رفتن، اما سیره یعنی نوع راه رفتن سیره بر وزن فعله است و فعله در زبان عربی دلالت می کند بر نوع… بنابراین، سیره معادل رفتار است ولی سیره یعنی نوع رفتار، کسب رفتار و در اصطلاح سیره عبارت از متدو اسلوب خاصی است که افراد صاحب سبک و صاحب منطق در سیر خودشان به کار می‌برند“3.
اهل لغت نیز “سیره” را بر وزن “فعله” و مشتق از واژه “سیر” دانسته‌اند. 4
سیره در اصطلاح قرآنی نیز به مفهوم، روش، خلقت و صورت به کار رفته است:
“سَنُعیدُها سیرتها الْاوُلی”5
ترجمه: به زودی او را به صورت نخستین باز می‌گردانیم.6
بنابراین سیره در واقع، اصولی پایدار است که تعیین کننده سبک رفتار در یک حوزه معین باشد و به عبارت دیگر، سیره منطق عملی است.7
2-9- سیاست
1-2-9- مفهوم لغوی سیاست
سیاست، واژه‌ایی است عربی که از ریشه “ساس- یسوس” گرفته شده است.
معانی آن در فرهنگ نامه‌های فارسی عبارتند از: “حکم راندن بر رعیت، اداره کردن امور مملکت، حکومت کردن، ریاست کردن، حکومت، ریاست، پرداختن به امور مردم بر طبق مصالح شان، پاس داشتن ملک، عدالت و داوری، حکم داری، سز ا و جزا، محافظت حدود ملک، نگهداری و حراست، امر و نهی، پژوهش و پروراندن و اداره امور داخلی و خارجی کشور”.8
“در تبارغربی واژه سیاست معادل “Politics” است که از واژه یونانی “Polis” اخذ شده است. “Polis” را معادل کلمه شهر در یونان قدیم گرفته‌اند، اما این عنوان ابتدا به معنای قلعه‌ایی بوده است که پای شهر برای حفاظت از آن در نظر گرفته می‌شد.
شهر در یونان قدیم ابتدا “Asty” نام داشته است. بر این اساس تحول زیر را درباره معنای سیاست در گفتمان غرب شاهدیم:
قلعه (پادگان) شهر سیاست.
قطعاً این دگرگونی بی دلیل نبوده است. چون در یک قلعه همه ارکان سیاست حضور دارد: فرماندهی و فرمانبری، تدبیر، قانون و مقررات، نظم، مجازات و بازداشت و نظایر آن.
واژه “Polis” بر شهر نیز از همان رو اطلاق شده است. چون شهر نیز بر خلاف روستا نیازمند همین امور است.9″
بنابراین “واژه “Politics” و مشتقات آن در فارسی به معانی زیر ترجمه شده است:
الف: (Policy)؛ یعنی: خط مشی، رویه، سیاست، سیاستمداری، مصلحت، کاردانی، تدبیر و زیرکی.
ب: (Politc): یعنی: کاردان، مصلحت دان، با تدبیر، زیرک، مصلحت آمیز، مقرون به صلاح، مقتضی، مقرون به صواب،‌عاقلانه و سیاستمدارانه.
ج: (Polity): به معنای طرز حکومت، جامعه، ملت و دولت آمده است.10″
2-2-9- مفهوم اصطلاحی سیاست:
در نگاه کلی به مفهوم اصطلاحی سیاست،‌ می‌شود آنرا این گونه تعریف کرد:
“سیاست به معنی مدیریت کلان دولت و راهبرد امور عمومی در جهت مصلحت جمعی و انتخاب روش‌های بهتر در اداره شئون کشور، یا علم اداره یک جامعه متشکل،‌ و یا هنر تمشیت امور مردم در رابطه با دولت”11.
در تعریف دقیق‌تری سیاست در اصطلاح به دو مفهوم عام و خاص تقسیم می‌شود.
“سیاست به مفهوم عام،‌عبارت است از “اداره و سرپرستی نظری و عملی مجموعه‌ی امور ارتباطی، فرهنگی و اقتصادی در جهت وصول به اهدافی که رشد اجتماعی را محقق می سازد.
با این تعریف عناصر و لوازم زیر در تعریف سیاست قابل ذکر است:
1- توجه اصلی سیاست به موضوع اداره و سرپرستی است که مستلزم تنظیم و اعمال اراده و قدرت در ساماندهی امور می‌باشد. البته با این توضیح که سرپرستی هر امری طی سه مرحله انجام می‌پذیرد؛ در مرحله‌ی تعیین،‌اصول تخلف ناپذیر و لازم الاجرای نظام، معین می‌شود، در مرحله تنظیم، طراحی بر اساس اصول مذکوره صورت می‌گیرد و در مرحله سوم، اجرای امور طراحی شده، مورد توجه است.
گذشته از مرحله‌ی اول که چارچوب‌های حرکت نظام به وسیله مکتب و به زبان نمایندگان و شارحین آن بیان می‌شود و ارتباط روحی و تعلقی ما را معین می‌کند، مرحله دوم و سوم سرپرستی نظری و عملی نظام را می‌سازد و سیاست با این نگرش و به معنای عام، هر سه مرحله را شامل می‌شود.
2- امور جامعه در سه دسته بزرگ ارتباطی، فرهنگی و اقتصادی طبقه بندی می شوند و سیاست در معنای عام، متکفل اداره‌ی تمامی این امور است.
3- جامعه‌ایی که به صورت نظام در نظر گرفته می‌شود، دارای هدفی شامل و نهایی بوده که بر آیند و نتیجه‌ی ترکیب هدف‌های مختلف زیر مجموعه‌های جامعه و واحدهای اجتماعی کوچک و بزرگ آن جامعه است.
4- هر جامعه به گمان خود در پی رشد و تعالی است و نتیجه‌ی سیاست نیز، توسعه‌ی بستر رشد و ایجاد زمینه‌های تعالی جامعه می‌باشد؛ البته رشد در جوامع گوناگون با تفاوت فرهنگ‌ها، معانی مختلفی پیدا می‌کند.12″
امام خمینی رحمه الله علیه که خود الگوی عملی سیاست اسلامی بود، در تعریف سیاست با به کار بردن همین مضامین،‌به روشنی، ولی با عبارت دیگری فرموده‌اند: “سیاست این است که جامعه را هدایت کند و راه ببرد، تمام مصالح جامعه را در نظر بگیرد و تمام ابعاد انسان و جامعه را در نظر بگیرد و اینها را هدایت کند به طرف آن چیزی که صلاحشان