گر………………………………………………………………………….41
شکل 4-2. مقدار پروتئین در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………………….44
شکل 4-3. میزان خاکستر در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………………….45
شکل 4-4. میزان pH در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………………………47
شکل 4-5. میزان عملکرد در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………………….50
شکل 4-6. میزان سفتی در نمونههای مختلف همبرگر…………………………………………………………………………53
شکل 4-7. میزان صمغی بودن در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………….55
شکل 4-8. میزان قابلیت جویدن در نمونه های مختلف همبرگر……………………………………………………………..56
شکل 4-9. میزان رنگ در نمونههای مختلف همبرگر…………………………………………………………………………..58
شکل 4-10. میزان بافت در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………………….60
شکل 4-11. طعم در نمونههای مختلف همبرگر…………………………………………………………………………61
شکل 4-12. میزان پذیرش کلی در نمونههای مختلف همبرگر……………………………………………………63
چکیده
همبرگر یکی از فرآوردههای گوشتی است که به دلایل گوناگون از جمله سهولت مصرف این ماده غذایی، استفاده از گوشت در ترکیب آن و طعم مطلوب، مصرف آن در حال افزایش میباشد. غنی کردن همبرگر به عنوان یک محصول پرمصرف میتواند در ارتقای سلامت افراد و جامعه مفید باشد. بالا بودن سطح زیر کشت و تولید حبوبات در کشور، بالا بودن ارزش تغذیهای عدس و نخود همچنین در دسترس بودن این حبوبات سبب انجام پژوهش حاضر شد. در این پژوهش آرددانه نخود و عدس در سه سطح 4%، 8% و 12% به عنوان جایگزین آرد سوخاری به فرمولاسیون همبرگر تهیه شده از گوشت گوساله اضافه شد و خصوصیات همبرگر تولیدی شامل: ترکیبات شیمیایی، pH، بافت، ویژگیهای پخت و حسی مورد بررسی قرار گرفت. دادههای حاصل از سه بار تکرار آزمایشهای این پژوهش در قالب طرحی کاملاً تصادفی و با آرایش فاکتوریل توسط نرم افزار ssps 18مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که با افزایش سطح جایگزینی آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری مقدار پروتئین و چربی نمونههای همبرگر نسبت به شاهد افزایش یافت (05/0?p). بر اساس نتایج به دست آمده، با افزایش سطح جایگزینی آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری از میزان خاکستر نمونهها نسبت به شاهد کاسته شد (05/0?p). همچنین افزودن آرددانه نخود و عدس اثر معنی داری بر میزان رطوبت نمونهها نداشت (05/0?p). نتایج تجزیه واریانس نشان داد که با افزایش جایگزینی آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری از امتیاز پارامترهای حسی به جز شکل ظاهری کم شد (05/0?p). بر اساس نتایج به دست آمده، با افزایش سطح جایگزینی آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری سبب افزایش میزان pH همبرگرهای تولیدی نسبت به نمونه شاهد شد (05/0?p). نتایج تجزیه واریانس نشان داد با افزایش سطح جایگزینی آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری مقدار سفتی، قابلیت جویدن و صمغی بودن افزایش یافت (05/0?p). همچنین نتایج تجزیه واریانس نشان داد که افزودن آرددانه نخود و عدس تاثیر معنی داری بر میزان قابلیت ارتجاعی و چسبندگی محصول نداشت (05/0<p). نتایج تجزیه واریانس نشان میدهد که افزودن آرددانه نخود و عدس به طور معنی داری سبب کاهش میزان افزایش ضخامت، کاهش قطر و درصد چروکیدگی محصول شد (05/0?p). همچنین در سطح 12% جایگزینی به طور معنی داری سبب افزایش افت پخت محصول نسبت به نمونه شاهد شد (05/0?p).

کلمات کلیدی: آرددانه، عدس، فرمولاسیون، نخود، همبرگر
فصل اول: مقدمه
بیش از یک ششم بیماریها در جهان ناشی از سوءتغذیه میباشد، که این رقم در بعضی از مناطق محروم ممکن است به یک سوم نیز برسد (کیمیاگر و باژن، 1384). علت اصلی مرگ و میر در کشورهای فقیر توسعه نیافته، بیماریهای مرتبط با سوءتغذیه میباشد (ابراهیم اف و همکاران، 1380). تخمین زده شده که بیش از 500 میلیون نفر از مردم دچار کم غذایی هستند که اکثر آنها در کشورهای در حال توسعه آسیایی، آفریقایی و امریکای لاتین هستند (ریماز و همکاران، 1384). تقریباً دویست میلیون کودک در دنیا از کمبود پروتئین و بیش از دو هزار میلیون نفر در جهان از کمبود ریز مغذیها به خصوص آهن، ید و ویتامین A رنج میبرند (پارسا و باقری، 1387). گوشت بخش اصلی رژیم غذایی در کشورهای توسعه یافته میباشد (زینالزاده و همکاران، 1389). ارزش غذایی پروتئین گوشت به مراتب از گیاهی بالاتر است، زیرا در تغذیه انسان علاوه بر کمیت، مسئله کیفیت پروتئین نیز مطرح است. بعضی از اسیدهای آمینه در بدن ساخته نشده و میبایست به همراه مواد غذایی وارد بدن گردند. پروتئین گوشت حاوی مقادیر قابل توجهی از اسیدهای آمینه ضروری میباشد. انواع و درصدهای اسید آمینه موجود در پروتئین گوشت در انواع مختلف حیوانات تقریباً یکسان است (رکنی، 1387). اگرچه اهمیت گوشت از نظر تغذیه مربوط به سرشار بودن آن از مواد پروتئینی میباشد ولی انواع ویتامینهای محلول در چربی و آب نیز در گوشت یافت میشوند. گوشت یکی از منابع سرشار از انواع ویتامینهای 1Bمیباشد (رکنی، 1387). در امریکا و اکثر کشورهای اروپایی محصولات گوشتی بخش عمده هزینههای مربوط به غذا را در بر میگیرند. فرآوردههای گوشتی در ایتالیا، اسپانیا، ایرلند و ترکیه 30% هزینه مربوط به محصولات غذایی در انگلیس، هلند و یونان 25% و در دانمارک، فرانسه و بلژیک 35% این هزینهها را به خود اختصاص میدهند (زینالزاده و همکاران، 1389). در رژیم غذایی پرکالری کشورهای صنعتی، مصرف زیاد گوشت، رایج است، لیکن چنین وضعیتی در دیگر کشورها و مناطق جهان وجود ندارد. رژیم غذایی مردمان این مناطق، مصرف گوشت به میزان کم و در مواقع نیاز صورت میگیرد (موحد،1383).
جمعیت رو به رشد جهان، روی آوردن انسان به منابع غذایی جدید به خصوص منابع پروتئینی و به ویژه پروتئین حیوانی را به صورت امری اجتناب ناپذیری در آورده است (علوی یگانه و همکاران، 1386). افزایش جمعیت و شرایط جدید جوامع شهری، دسترسی فیزیکی به مواد غذایی تازه مثل میوه و سبزی را کاهش داده و افراد مجبورند برای رونق اقتصادی خانوادههای خود، بیشتر ساعات روز را در خارج از خانه و در محل کار خود بگذرانند. لذا برای سهولت دسترسی به مواد غذایی، غذاهای آماده2 رونق یافتهاند. این غذاها به دلیل تجاری بودنشان، طوری تهیه میشوند که برای مشتری جذاب باشند یعنی پرچرب، پرادویه و پرنمک باشند. تنوع قیمتهای آن امکان خرید را برای همه مردم از متمولترین تا بیبضاعتترین قشر جامعه به راحتی فراهم آورده است (یعقوبیفر و همکاران، 1388). محصولات گوشتی یکی از پر مصرفترین فرآوردههای غذایی به شمار میآید (رکنی، 1387). فرآوردههای گوشتی، فرآوردههای را مینامند که لااقل نیمی از آنها را گوشت تشکیل داده باشد و فرآوردههایی که از گوشت قرمز تهیه میگردند تحت عنوان (فرآوردههای گوشتی) نامیده میشوند. تنها در کشور آلمان، که یکی از بزرگترین تولید کننده فرآوردههای گوشتی میباشد، بیش از پانصد نوع محصولات با اسامی مختلف وجود دارد (رکنی، 1387). طبق مدارک موجود در وزارت صنایع، ظرفیت رسمی تولید فرآوردههای گوشتی (همبرگر، سوسیس و کالباس) در ایران، حدود 150 تا 200 هزار تن در سال میباشد، که اگر قبول کنیم تمام واحدها با ظرفیت کامل مشغول به کار هستند، تولید سرانه این فرآوردهها با احتساب 65 میلیون نفر ایرانی، رقمی در حدود (2-3 کیلوگرم) میشود (مقصودی، 1386). فرآوردههایی که تحت عنوان برگر شناخته میشوند نقش عمدهای در تغذیه و تنوع غذایی مردم دارند. گوشت که از ترکیبات اصلی این فرآوردهها میباشد و یکی از اجزاء مهم غذایی انسان به شمار میرود، گوشت دارای ارزش غذایی بالا بوده و مصرف آن مقدار زیادی از احتیاجات بدن