زیه رنگ ها در محیط زیست است ]9.[هیدرولیز رنگ زمانی اتفاق می افتد که مولکول رنگ به جای واکنش با گروه های هیدروکسیل سلولز با آب واکنش می دهد]8[. رنگ های هیدرولیز شده قابل استفاده مجدد نمی باشند]7[.
از آنجا که بسیاری از رنگ ها از طریق تجزیه بیولوژیکی قابل حذف نمی باشند ، تحقیقات در زمینه حذف آن ها بسیار مورد توجه قرار گرفته است]6[.
مطالعات نشان داده که رنگ ها دارای خاصیت سرطان زایی به ویژه سرطان مثانه در انسان می باشند]10[.
در نتیجه رنگ های نساجی تهدیدی برای سلامت انسان و محیط زیست در سراسر جهان محسوب می شود و پساب ها باید قبل از ورود به طبیعت به نحو مطلوبی پالایش شوند ]11و1[.
در شرایط متداول 50 – 20 درصد از رنگ های راکتیو مصرفی در فرایند نساجی هدر رفته و به دلیل تغییر ساختار شیمیایی در طی مرحله رنگرزی نمی توانند مورد استفاده مجدد قرار بگیرند.
تخلیه کنترل نشده این رنگ ها اثرات غیر قابل جبرانی را در بر دارد . رنگ های راکتیو در مقابل نور و عوامل شیمیایی مقاوم بوده و در محیط های طبیعی بسیار پایدار می باشند. لذا مدیریت فاضلاب های حاوی رنگ های راکتیو از دیدگاه زیست محیطی حائز اهمیت است. رنگ های راکتیو سولفوناته و بسیار محلول در آب بوده و جذب آنها بر روی توده های بیولوژیکی ضعیف است و تحت شرایط هوازی در سیستم های تصفیه متداول تجزیه نمی شوند]1 [.
طبقه بندی رنگ ها:
معمولا ترکیبات رنگی را به طرق مختلفی طبقه بندی می کنند مثلا رنگ های گیاهی و غیر گیاهی ، رنگ های طبیعی و مصنوعی ، آلی و معدنی . ولی یکی از طبقه بندی ها بر اساس کاربرد هاست در زیر رنگ ها بر این اساس طبقه بندی شده اند]1 [.
رنگ های بازی4:
این نوع رنگ ها از ترکیبات آلی یا هیدروکلرید ها می باشند که کروموفورها به صورت کاتیونی است.ازین نظر به این دسته رنگ های کاتیونی هم می گویند و معمولا داری فرمول عمومی HO- – R- – NH2 می باشند. رنگ باز وقتی ظاهر می شود که به صورت نمک درآید ، رنگ های مختلفی به این گروه تعلق دارند.:
مشتقات تری فنیل متان نظیر مالاکیت5 سبز ، متیل سبز ، …
مشتقات تیازین که بارزترین نمونه آن آبی متیلن است.
رنگ بازی که حاوی اکسازین است ، مانند آبی ملدولا
آذین ها مثل قرمز خنثی
رنگ های بازی که حاوی آزو هستند ، مثل قهوه ای بسیمارک]1 [.
خصوصیات رنگ های بازی:
رنگ های بازی به راحتی در الکل حل می شوند ، ولی به ندرت و تحت شرایط ویژه در آب حل می شوند. در برخی موارد انحلال با تجزیه مولکول رنگ همراه می شود .
بدون استثنا همه ی آن ها با اسید تانیک ترکیب شده به جسم نامحلول تبدیل می شوند]12[.
کاربردهای رنگ بازی در رنگرزی:
الیاف سلولزی تمایلی به واکنش با رنگ های بازی ندارند مگر اینکه تمایل با آغشته کردن اسید تانیک به عنوان تثبیت کننده با الیاف سلولزی ایجاد گردد.رنگ های بازی برای رنگ آمیزی ابریشم و پشم مناسب هستند برای الیاف سنتزی نیز عملیاتی شبیه با الیاف سلولزی باید انجام داد]1 [.
رنگ های اسیدی6:
این رنگ ها نمک های سدیم، اسیدهای سولفونیک و کربوکسیلیک هستند و برای الیاف سلولزی نامناسب هستند . اما برای الیاف پروتئینی و پلی آمیدی مناسبند. رنگ های اسیدی فقط به کمک گرما جذب الیاف می شوند و در کمتر از 39 درجه جذب الیاف نمی شوند و هر چه دما بالاتر رود جذب رنگ بیشتر می شود . این گروه شامل:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مشتقات تری فنیل متان7،مانند آبی زایلین8
رنگ های نیترو که ترکیب آروماتیک موجود در ساختار آن نیترو شده اند معمولا برای الیاف پروتئینی مناسبند مثل زرد مفتول
رنگ های حاوی گروه آزو مثل آزوگراتین]1 [.
رنگ های مستقیم9:
این رنگ ها به دلیل داشتن گروه های اسید سولفونیک با نمک های سدیم آن ها به رنگ های اسیدی شباهت دارند و به طور کلی از ترکیبات سولفونه شده آزو می باشند. این رنگ ها مستقیما برای رنگرزی الیاف سلولزی به کار گرفته می شوند. اما برای الیاف پروتئینی شرایط ویژه ای لازم است]1 [.
مهم ترین این رنگ ها شامل:
رنگ های مستقیم مونو مانند دی آزو امین اسکارلت B
رنگ های مستقیم دی آزو
رنگ های مستقیم تری آزو مثل قهوه ای دی آزو
رنگ های مستقیم تترا آزو
ماهیت اتصال مولکول های رنگ به الیاف عمدتا پیوند هیدروژنی است که بین هیدروژن گروه OH الیاف سلولزی با گروه های NH2 – OH و N=N-موجود در رنگ های مستقیم برقرار می شوند. با افزایش دما تمایل رنگ پذیری الیاف کاهش می یابد]1 [.
رنگ های دندانه ای10:
این رنگ ها به تنهایی روی الیاف نمی توانند تثبیت شوند ، بلکه نیاز به ماده تثبیت کننده که دندانه نامیده می شود دارد که مهم ترین آن هیدروکسیدهای کروم – قلع – آلومینیوم و آهن است]1 [.
در این سیستم مولکول های رنگ در نقش لیگاند یک یا چند الکترون غیر پیوندی خود را به فلزی که دارای اوربیتال های خالی است می دهد. به این ترتیب پیوند داتیو بین آن ها تشکیل می شود. رنگ های دندانه ای دو نوعند :
– رنگ های دندانه ای طبیعی که معروف ترین آن ها آلیزارین11 را می توان نام برد.
رنگ های دندانه ای اسیدی که نمونه معروف آن اریوکروم12 سیاه و سولوکروم13 نارنجی M است که در رنگرزی کاربرد وسیعی دارد که هر کدام با کروم تثبیت می شوند]1[.
رنگ های آزوئیکی14:
این سری رنگ ها در آب نامحلولند و در داخل الیاف به وجود می آیند سپس با باز دی آزو دی نیتره شده ترکیب می شوند عمدتا برای رنگ آمیزی الیاف سلولزی به کار می روند اما برای الیاف پروتئین چندان مناسب نیستند . نمونه ای از این رنگ ها قرمز نیتروز امین است.
رنگ های گوگردی15:
این دسته رنگ ها ترکیبات آلی پیچیده ای هستند که در ساختار آن ها گوگرد شرکت دارد، براق نیستند و معمولا در رنگرزی الیاف سلولزی به کار می روند ، در آب حل نمی شوند ولی در محلول سولفید سدیم حل می شوند]1 [.
در این عمل سولفید سدیم در نقش احیا کننده مولکول های اصلی را به مولکول های کوچکتر محلول در آب تفکیک می کند . یکی از رنگ های گوگردی را می توان از حرارت دادن پارالوئیدین با گوگرد تهیه کرد . از حرارت دادن مخلوط دی هیدرو تولوییدان با بنزوروین و گوگرد نیز یک رنگ زرد که ایمیدیال نامیده می شود به دست می آید]1 [.
رنگ های خمره ای16:
این رنگ ها از نظر نامحلول بودن در آب شبیه رنگ های گوگردی اند به طوری که پس از واکنش با هیدروسولفیت سدیم به صورت محلول در می آیند. ایندیگو17 یکی از رنگ های طبیعی خمره ای است که امروزه در مقیاس صنعتی از نفتالین تهیه می شود . رنگ های خمره ای به دو دسته تقسیم می شوند]1 [.
رنگ های خمره ای ایندیگویی حاوی کروموفور مثل مشتقات ایندیگویتی
رنگ های خمره ای آنتراکتیونی که از آنتر اکتیون مشتق می شود مثل زرد ایندانتزن
رنگ های کلوییدی18:
الیاف هیدروفوبیک مثل استات سلولز از نوع سوم و دوم عمدتا رنگ های غیر محلول در آب را بهتر به خود می گیرند این سری رنگ ها هم می توانند از زمره آزو باشند و هم می توانند از مشتقات آنتراکتیون باشند. اتصال بین الیاف و رنگ از طریق پیوند هیدروژنی،نیروهای وان دروالسی و هم چنین جاذبه دو قطبی – دو قطبی تامین می شود
]1 [.
رنگ های فعال:
رنگ هایی که برای رنگ آمیزی الیاف سلولزی معرفی شده اند پس از انتقال از حالت محلول به حالت جامد بر روی الیاف تثبیت می شوند و بعضی از آن ها به علت اینکه در مقابل رطوبت مقاوم نیستند کارایی چندانی ندارند ( مثل رنگ های مستقیم) از این رو پژوهشگران تلاش کرده اند تا رنگ را به وسیله پیوند کووالانسی به الیاف سلولزی متصل کنند. برای این منظور تمام کوشش خود را بر روی کلرید سیانوریک یا به بیان دیگر رنگ های تری ازینیل معطوف می کنند زیرا اتم های کلر می توانند به آسانی به وسیله یک،دو یا سه گروه هیدروکسیل یا گروه آمین جایگزین شوند و مولکول رنگ را به گروه های روی الیاف متصل کنند مثل رنگ های زرد و قرمز و آبی پروتیسون]1 [.
نوع دیگر طبقه بندی رنگ ها بر اساس ساختار شیمیایی آن هاست که بر این اساس رنگ ها به دسته های زیر تقسیم می شوند:
آزو،
هتروسیکلیک،
فتالو سیانین

آنتراکوئینون]15[
آلودگی ناشی از رنگ ها:
به کارگیری رنگ ها در صنعت انتشار بسیاری از موا