ثیر مستقیم دارد و علی رغم اینکه تمامی نکات مثبت و مفیدی که در سایر نظریه ها وجود دارد، در این نظریه اخذ می شود، نمی توان کارآمدی نظام اسلامی را بر اساس سایر الگوهای رقیب نظیر تئوری سیستمی، تئوری توفیق، رضایت شهروندان و… دانسته و مورد سنجش قرار گیرد.
از این رو فرضیه اصلی تحقیق حاضر عبارت است از اینکه در دیدگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی:
” تکلیف گرایی تأثیر مهمی در تحقق کارآمدی سیاسی و ارزیابی میزان تحقق آن دارد.”
4. مفاهیم و متغیرها
در تحقیق حاضر متغیر مستقل عبارت است از “تکلیف گرایی”. در تکلیف گرایی انگیزه و راهنمای اندیشه، عمل و کنش سیاسی، انجام وظیفه دینی و تبعیت از دستورات الهی است. مهمترین شاخصه‏های تکلیف گرایی که ارتباط مستقیمی با کارآمدی سیاسی نظام اسلامی دارند عبارتند از التزام بینشی و رفتاری به: 1. وحی اندیشی و خدامداری؛ 2. عقل‏گرایی اسلامی؛ 3. علم جویی؛ 4. رعایت مصالح عامه؛ 5. کارشناسی ، تدبیر و دور اندیشی؛ 6. آموزه ها و ارزشهای دینی.
و متغیر وابسته تحقیق حاضر” کارآمدی سیاسی” است. کارآمدی سیاسی عبارت است از “موفقیت نظام سیاسی در تحقق اهداف با توجه به امکانات و موانع ” مهمترین شاخص‏های کارآمدی سیاسی از منظر تکلیف گرایی عبارتند از؛ الف . در مرحله تشخیص تکلیف: 1. اهمیت دادن به اطلاعات؛ 2. اهتمام به کارشناسی و توانایی های علمی و تجربی جامعه؛ 3. تدوین استراتژی کلان؛ 4. اهتمام به برنامه ریزی و مقتضیات زمان و مکان؛ 4. ایجاد نظام تصمیم سازی و تصمیم گیری عقلانی؛ 5. رعایت دو اصل واقع بینی و آرمانگرایی؛ و … .
ب . در مرحله انجام تکلیف: 1. ایجاد ساختارها و سامان دهی مناسب؛ 2.قانون گرایی؛ 3. شایسته سالاری؛ 4. مشورت و کارشناسی؛ 5. مشارکت مردمی؛ 6.نظارت و پاسخگوئی؛ و … .
5 .سابقه پژوهش
بر اساس بررسی های مفصل و طولانی مدتی که انجام شد، چنین تحقیق جامعی- که به بر اساس مدلی نظری و علمی، به بررسی کارآمدی سیاسی و تکلیف گرایی از منظر بنیانگذار جمهوری اسلامی و رابطه میان این دو پرداخته باشد- در قالب کتاب، پایان نامه و مقاله انجام نشده، هرچند تحقیقات مفیدی پیرامون متغیرهای پژوهش و برخی بخشهای تشکیل دهنده آن در منابع ذیل قابل استفاده و دستیابی است:
1. 5. اندیشه سیاسی بنیانگذار جمهوری اسلامی:
1. موسوی خمینی، سیدروح الله، 1383، صحیفه نور، تهران: انتشارات سازمان مدارک فرهنگی؛ 2. موسوی خمینی، سیدروح الله، صحیفه امام، 1387، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی؛ 3. موسوی خمینی، سیدروح الله، ولایت فقیه، 1357، تهران: انتشارات امیرکبیر؛ 4. موسوی خمینی، سیدروح الله، وصیتنامه سیاسی الهی رهبر کبیر انقلاب اسلامی، 1369، تهران: اسوه؛ 5. قاضی زاده، کاظم، اندیشه های فقهی- سیاسی امام خمینی، 1377، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری؛ 6. دهشیری، محمدرضا، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی، 1379، تهران : مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ 7. عبدالحسین، ضمیری، حکمرانی مطلوب در اندیشه سیاسی امام خمینی، 1388، تهران: دفتر گسترش تولید علم؛ 8. جهان بزرگی، احمد، اندیشه سیاسی امام خمینی، 1381، تهران: دانش و اندیشه معاصر؛ 9. نرم افزار روح الله(2)؛ و… ، در این منابع می توان به دیدگاههای بنیانگذار جمهوری اسلامی پیرامون مباحث و موضوعات سیاسی دست یافت.
2. 5. مباحث نظری پیرامون کارآمدی سیاسی
1. آلموند و پاول، چارچوبی نظری برای بررسی سیاست تطبیقی، ترجمه طیب، علیرضا، 1381 تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی؛ 2. ژان بلاندل، حکومت مقایسه ای، ترجمه مرشدی زاده، علی، 1378 ، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ 3. قوام، عبدالعلی، سیاست های مقایسه ای، 1373، تهران: سمت؛ 4. چیلکوت، رونالد، نظریه های سیاست مقایسه ای، ترجمه بزرگی، وحید، طیب، علیرضا، 1377، تهران: خدمات فرهنگی رسا؛ 5 . سیف زاده، حسین، مدرنیته و نظریه های جدید علم سیاست، 1379، تهران: نشر دادگستر؛ 6. لوسین پای و دیگران، بحران ها و توالی ها در توسعه سیاسی، ترجمه خواجه سروی، غلامرضا،1380، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی؛ 7. ابوالحمد، عبدالحمید، مبانی علم سیاست، 1376، تهران: توس؛ 8. لاریجانی، محمدجواد، حکومت مباحثی در مشروعیت و کارآمدی، 1373، تهران: سروش.
به غیر از کتاب اخیر که بخشهای اصلی آن پیرامون کارآمدی و نظریه های آن است، سایر منابع مذکور تنها بخش کمی به بیان کارآمدی، اهمیت آن و کارویژه های نظام سیاسی و چگونگی تحقق آن اختصاص یافته است.
3. 5. کارآمدی از منظر اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی
منابعی که کارآمدی را از منظر اسلام یا بنیانگذار جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار داده اند؛
1. 3. 5 .کتاب ها:
1. صنیعی منفرد، محمدعلی، رساله‌ای در تثبیت و کارآمدی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه مهندسی سیستم‌ها و علم مدیریت، 1380، تهران: دانشگاه الزهراء؛ در این کتاب نظام‌ سیاسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ به‌ عنوان‌ یک‌ سیستم‌ دینامیکی‌ و یک‌ سازمان‌ بزرگ‌ از دیدگاه‌ مهندسی‌ سیستم‌ها و علم‌ مدیریت‌ مورد مطالعه‌ و بررسی‌ قرار گرفته‌ است‌. در این بررسی، ابتدا طبقه بندی چالش‌های‌ عملی‌ و تجربه‌ شده‌ در طول‌ بیش‌ از بیست‌ سال‌ اداره‌ کشور و ارتباط‌ این‌ چالش‌های‌ مدیریتی‌ و عملیاتی‌ با چالش‌های‌ نظری‌ و مفهومی صورت گرفته‌ و سپس‌ تلاش‌ شده‌ است‌ در چارچوب‌ نظرهای‌ بنیان‌گذار جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ و قانون‌ اساسی‌ نظریه‌ پردازی‌های‌ جدیدی‌ برای‌ افزایش‌ توانمندی‌های‌ جمهوری‌ اسلامی‌ که‌ می‌تواند ثبات‌ و کارآمدی‌ حداکثری‌ نظام‌ سیاسی‌ را به‌ ارمغان‌ آورد، مورد توجه‌ قرار داده‌ شود.
2. فتحعلی، محمود، مباحثی در باب کارآمدی، 1382، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی؛ در این کتاب مباحثی پیرامون مفهوم شناسی کارآمدی در علوم مختلف، چگونگی سنجش و ارزیابی کارآمدی در نظام های مختلف و عوامل و موانع کارآمدی از منظر اسلام ارائه گردیده است.
3. درآمدی بر کارآمدی نظام سیاسی اسلام، بهرام، اخوان کاظمی، تهران: دانش و اندیشه معاصر، 1383؛
این کتاب ضمن بررسی مفهوم و جایگاه کارآمدی در علم مدیریت و علم سیاست و نظریات توسعه، به تبیین کارآمدی در اندیشه امام علی (ع) پرداخته و شاخصه های کارآمدی در نهج البلاغه را بیان می نماید. در ادامه نویسنده دیدگاهها و راهکارهایی جهت افزایش کارامدی در نظام جمهوری اسلامی ارائه می نماید.
4. تجربه کارآمدی حکومت ولایی، علی ذوعلم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1385؛ این کتاب به مباحث نظری مقوله کارآمدی، نظریه ها و شاخص های آن برای سنجش میزان کارآمدی عنصر ولایت فقیه در نظام جمهوری اسلامی پرداخته و برخی راهکارها و پیشنهادها را برای ارتقای کمی و کیفی کارآمدی رهبر ولایی بیان کرده است.
2. 3. 5. مقالات مرتبط:
1. صدرا، علیرضا و کرم زادی، مسلم، بررسی کارآمدی حکومت از دیدگاه امام خمینی، فصلنامه حکومت اسلامی ،ش 53 ، پائیز 1388؛ 2. ابوطالبی، مهدی، مفهوم کارآمدی سیاسی در اندیشه متفکران اسلامی، ماهنامه زمانه، ش 59، مرداد 1386؛ 3. رضوانی، محسن، کارآمدی دولت در اندیشه سیاسی امام خمینی، مجله علوم سیاسی، سال پنجم، ش19،1381؛ 4. ظهیری، سید مجید، ساختار سیاسی کارآمد در فرهنگ اسلامی، اندیشه حوزه، ش29، 1380؛ 5. قائدی، محمدرضا، مشروعیت و کارآمدی نظام سیاسی، مجله راهبرد، ش31 ، 1383 ؛ 6. اخوان کاظمی، بهرام، پاسخگویی و کارآمدی، فصلنامه حکومت اسلامی، ش 34 ،1383؛ 7. مرتضوی، سید رضا، کارآمدی نظام جمهوی اسلامی ایران، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره ??؛ 8. محمد جواد لاریجانی، حکومت و مبانی کارآمدی، مجلس و پژوهش، ش??؛ 9. لیپست، سیمور، م، مشروعیت و کارآمدی، ترجمه رضا زبیب، فرهنگ توسعه، سال چهارم، شماره ??، 1374؛ 10. عابدینی، آرش، بررسی شاخصه های کارآمدی و کارآیی نظام جمهوری اسلامی ایران در اندیشه امام خمینی (ره)، 1389، تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی؛ این نوشتار که به عنوان گزارشی از سوی دفتر مطالعات فرهنگی این مرکز تدوین یافته پس از بررسی مفاهیم و نظریات مربوطه پیرامون کارآمدی نظام سیاسی به توضیح شاخصه های کارآمدی نظام از دیدگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی می پردازد.
در این منابع افزون بر طرح مباحث نظری پیرامون کارآمدی و نظریه های آن، کارآمدی از منظر اسلام یا بنیانگذار جمهوری اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است.
4. 5. پایان نامه
پایان نامه های مرتبط نیز بر اساس جستجوهای نگارنده عبارتند از:
1. جلالی، کاظم، کارآمدی نظا