نی و RH، وجود برگه مراقبت های قبل از عمل بیمار دیگر در پرونده بیمار، تحویل بیمار به اتاق عمل جهت عمل جراحی بدون رضایت عمل، تحویل بیمار به اتاق عمل جهت عمل جراحی با زیور آلات، انجام گچ گیری در اتاق عمل بر روی اندام سالم بعلت نداشتن مارکر در گرافی بیمار، و چندین موارد دیگر(51،14).
همانگونه که پیش تر اشاره شد، به مخاطره افتادن ایمنی بیماران میتواند عوارض زیادی برای بیماران نیز به دنبال داشته باشد که اهم آنها عبارتند از: اشتباهات داروئی، اشتباه در تزریق، سوختگیهای ناشی از تجهیزات پزشکی مانند سوختگی با الکتروکوتر و تشک برقی، سقوط بیمار از تخت، ابتلاء به عفونت حاد بیمارستانی، پوزیشن نامناسب بیمار، عدم تشخیص هویت صحیح بیمار، اجرای عمل جراحی بر روی سمت نادرست (راست بجای چپ و بر عکس) که مورد اخیر شایعترین خطای جراحی است(52،51). عدم بر چسب صحیح بر روی نمونههای خون، پاتولوژی، کشت و غیره، انجام عمل جراحی بر روی بیمار اشتباهی، انجام روش جراحی اشتباه، عوارض بیهوشی، مستعد شدن برای زخم بستر در طول اعمال جراحی طولانی، نارسایی در نجات بیمار، هماتوم یا خونریزی بعد از جراحی، بجا ماندن جسم خارجی در بدن بیمار به هنگام عمل جراحی، از دیگر این عوارض است(53).
طبق آمار و ارقام بین المللی میزان اشتباهات رخ داده در اتاقهای عمل در سطح بالائی قرار دارد. در ایالت متحده آمریکا سالانه 2000 عمل جراحی اشتباه و 500 مورد سوختگی در اعمال جراحی روی میدهد که عوارضی را برای بیمار بدنبال داشته است که 45 مورد در سال از این نوع عوارض، مربوط به گزارش هائی است که بیمار شخصا” به مراجع ذیصلاح شکایت نموده و یا گزارش هائی است که توسط رسانه ها انجام گرفته است(58).
76% از این خطاها مربوط به عمل جراحی در قسمت اشتباهی از بدن، 13% خطا در جراحی بیمار دیگر به جای بیمار اصلی و 11% خطا در انجام روش درست جراحی بوده است(59).
مطالعات نشان داده که 48% از موارد عوارض اعمال جراحی را می توان فقط با تقویت سیستم اطلاعاتی برطرف نمود(46). موارد ذکر شده نشان می دهد امروزه، نحوه تامین ایمنی بیماران بستری در بیمارستانها مخصوصاً در اتاق عمل به یک نگرانی جهانی در حوزه بهداشت و سلامت تبدیل شده است که همه مجموعههای بهداشتی و درمانی را در کشورهای توسعه یافته و یا در حال توسعه تحت تاثیر قرار میدهد(13). سازمان سلامت جهانی عمل جراحی امن را یکی از ضروریات بیمارستان های دوستدار ایمنی بیمار می داند. جراحی ایمن زندگی مردم و بیماران را نجات می دهد و راه ارتقای سلامت مردم را مهیا می سازد. دستیابی به ایمنی در اعمال جراحی در تمامی کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته هدف اساسی در مراکز و سازمان های بهداشتی درمانی است(49)، و این هدف تنها با وجود برنامه ایمن و ابزارهای ایمن ساز از قبیل چک لیست ها، کمیته ایمنی و تقویت مهارت جراح و عملکرد صحیح پرسنل میسر خواهد شد(50).
چک لیست جراحی ایمن سازمان جهانی بهداشت، که استاندارد های ایمنی بیمار را در اتاق های عمل فراهم می کند، این اطمینان را ایجاد می کند که ایمنی بیمار به عنوان یک ضرورت پذیرفته شده است و بیمارستان و پرسنل بهترین عملکرد را در این راستا دارند.
انجمن پزشکی آمریکا7 شش هدف را برای افزایش کیفیت در سیستمهای بهداشتی درمانی درنظرگرفته است که به ترتیب عبارتند از: ” ایمنی بیمار”، ” بیمار مداری “، ” اثربخشی”، “سودمندی”، “به موقع بودن خدمات” و “عدالت در ارائه خدمات”. همانگونه که از مطالب فوق بر می آید، مشخص است که” ایمنی بیمار” نخستین هدف سیستم های بهداشتی و درمانی میباشد(15). عدم رعایت ایمنی بیماران میتواند عوارض زیادی به دنبال داشته باشد که عبارتند از: ایجاد عوارضی برای بیماران، پرسنل درمانی و سیستم درمانی(2).
مهمترین عوارض عدم رعایت ایمنی بیماران برای سیستم درمانی عبارت است: از تحمیل هزینههای اضافی جهت اقامت اضافی بیماران در بیمارستان، پرداخت دیه و هزینه در موارد شکایت بیماران از مراکز درمانی، صرف نمودن هزینههای اضافی در مورد عفونتهای بیمارستانی، صرف نمودن هزینههای اضافی در مورد اتفاقات ناشی از عدم رعایت ایمنی در بیماران(13،9).
با توجه به مرور متون و بررسی در پایگاه های اطلاعات پرستاری و پزشکی، متاسفانه در ایران آمار مدونی در مورد میزان اشتباهات پزشکی در دسترس نیست. اما بنظر میرسد که درصد خطاها بدلایل ذیل زیاد باشد: افزایش مراجعین به بیمارستان ها، افزایش آمار شکایت مردم از سیستم درمانی (پزشک و پرستار) و افزایش ارجاع پرونده بیماران به سازمان نظام پزشکی ایران و نیز در کشور ایران، کل موارد شکایت از کادر درمانی ارجاعی به سازمان پزشکی قانونی تهران در سال 1374، 134 مورد، در سال 1378، 299 مورد، در سال 1383، 823 مورد و در سال 1384، 1270 مورد بوده است و نهایتا” نبود سیستم گزارش دهی مناسب. با بررسی شکایتهای مردم در پروندههای ارجاعی به سازمان نظام پزشکی، میتوان آماری از خطاهای پزشکی را بدست آورد که 42% تا 53% شکایتها مربوط به قصور درمان، 44% شکایتها مربوط به فوت بیمار است، 35% شکایتها، مربوط به پروندههای عوارض جانبی است و پروندههای مربوط به صدمات جسمی به بیماران 27% شکایتها را شامل میشود که همگی نشان دهنده آمار رو به رشد خطاهای پزشکی می باشد(67).
بنابراین، با توجه به اهمیت مسئله و آمار و گزارش های موجود، که وضعیت ایمنی بیماران را در اتاقهای عمل بررسی نموده است و نیز تجارب شخصی اینجانب در اتاق های عمل و همچنین در اولویت بودن ایمنی بیمار در حاکمیت بالینی، محققین برآن شدند تا بر اساس دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت به بررسی ایمنی بیماران در اتاقهای عمل مراکز آموزشی و درمانی تبریز بپردازند. نتایج این مطالعه میتواند گامی مهم در راستای ارتقاء فرآیندها، اقدامات درمانی و مراقبتی در جهت افزایش ایمنی بیماران محسوب گردد. از طرفی، با توجه به اهمیت نقش پرسنل اتاقهای عمل در این مطالعه، دیدگاه آنان در مورد فرهنگ ایمنی بیماران نیز مورد بررسی قرار گرفت.
هدف کلی پژوهش
تعیین دیدگاه و عملکرد پرسنل اتاق های عمل در مورد ایمنی بیمار در مراکز آموزشی- درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 1392
اهداف اختصاصی طرح
1)تعیین دیدگاه پرسنل اتاقهای عمل در مورد فرهنگ ایمنی بیماران در مراکز آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز 1392.
2)تعیین ایمنی بیماران قبل از بیهوش نمودن بیمار در اتاقهای عمل مراکز آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز
3)تعیین ایمنی بیماران حین عمل جراحی در اتاقهای عمل مراکز آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز
4)تعیین ایمنی بیماران قبل از ترک اتاق عمل در اتاقهای عمل مراکز آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز
ج) اهداف فرعی
1) تعیین رابطه دیدگاه پرسنل اتاق های عمل در مورد فرهنگ ایمنی بیماران با برخی مشخصات آنان در اتاق های عمل مراکز آموزشی و درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز
2) تعیین رابطه عملکرد پرسنل اتاق های عمل در مورد ایمنی بیماران با برخی مشخصات آنان در اتاق های عمل مراکز آموزشی و درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز
د) اهداف کاربردی
مسئولین بیمارستان ها با توجه به نتایج این مطالعه میتوانند مشکلات اساسی در ایمنی بیمار، شامل عدم امنیت بیهوشی، عفونت قابل اجتناب جراحی و ارتباطات ضعیف را در بین اعضای تیم جراحی شناسایی کرده و نسبت به ارتقاء ایمنی عمل های جراحی و کاهش عوارض و مرگ و میرهای ناخواستهی جراحی اقدام نمایند. همچنین میتوانند سیاستهای ارتقای فرهنگ ایمنی را در اولویت کارهای خود قرار داده و بیمارستان خود را به عنوان بیمارستان پیشتاز در ایمنی بیمار معرفی نمایند.
تعریف واژه های اختصاصی
الف: ایمنی
تعریف نظری: تعریف ایمنی عبارتاست از میزان درجه دور بودن از خطر(8). در تعریفی دیگر، ایمنی بیمار همان اجتناب، پیشگیری و اصلاح آسیب ها و پیامد های نامطلوب ناشی از فرآیند ارائه مراقبت سلامت است(67،59).
ب: ایمنی بیمار
تعریف نظری: ایمنی بیمار عبارت است از رهایی از جراحات تصادفی که در اثر مراقبت های پزشکی و در نتیجه خطاهای پزشکی ایجاد می شود(14) .
ج: دیدگاه در مورد فرهنگ ایمنی بیمار
تعریف نظری: فرهنگ ایمنی در بر گیرنده یک تعهد به ایمنی که در سنتها، اعتقادات و ارزشهای هر یک از اعضاء سازمان نفوذ کرده است میباشد(68). و یا به عبارتی، فرهنگ سازمان متشکل از ارزش ها، باورها، هنجارها، الگوهای رفتاری و آداب و سنن مشترک کارکنان م