ختگی در دختران 9/4 در هر 100000 نفر در مقابل 3 در هر 100000 نفر پسر است (12).
موکاروگویزا3 در سال 2009 مینویسد عوامل زیادی در بروز سوختگی کودکان نقش دارد که در مطالعات اخیر به عوامل فردی، خانوادگی و محیط خانه بیشتر توجه گردیده است (20). پاربهو و همکاران4 (2009) در مطالعهی خود بیان کردند که توجه به ویژگیهای فردی و خانوادگی، اجتماع و سیاستها و قوانین بهداشت و سلامت کشور برای کاهش عوامل خطر سوختگی بسیار مهم هستند (21).
کودکان کمتر از 5 سال به دلیل حس کنجکاوی نامحدود ذاتی برای کنکاش در محیط، تحرک زیاد و عدم تجربه در درک خطرها مستعدترین گروه برای آسیبهای حرارتی هستند (24،23،22،12). این کودکان خود را به این سو و آنسو میرسانند، میدوند، بالا میروند، انگشتان خود را در هر سوراخی فرو میکنند، ریخت و پاش میکنند، اشیاء را از جای خود بیرون میآورند و تقریباً هر چه را میبینند به دهان میبرند (25)، این فرآیند یادگیری طبیعی موجب میشود تا آنان با اشیایی که میتواند باعث سوختگی آنها گردد تماس پیدا کنند (12). به این ترتیب، کودکان اولین حادثه را در داخل منزل تجربه می کنند (28،27،26) و از میان حوادث مختلفی که در خانه رخ میدهد، سوختگی شایع ترین حادثه در منزل برای کودکان و شیرخوران میباشد (29،28،26). در بررسیهای انجام شده، از میان مجموعه عوامل مؤثر در سوختگی کودکان در منزل عدم وجود مرز مشخص برای آشپزخانه و وجود تعداد زیاد اتاق از دلایل افزایش بروز سوختگی در کودکان میباشد (30). تقریباً 75 درصد از سوختگیهای کودکان سن پایین به دلیل آب داغ و بخار آب میباشد (12) که اغلب در زمان انجام فعالیت های روزانه مانند استحمام و آشپزی رخ میدهند (32،31).
برمن5 (1388) نیز مینویسد: بیش از 90 درصد از سوختگی های کودکان به دنبال غفلت والدین رخ میدهند (1). ناترر6 (2009) و چستر7 (2006) نیز در مطالعهی خود بر آگاهی دادن والدین از خطرات موجود در محیط منزل و پیشگیری از سوختگی تأکید نمودهاند (33،32). خطر سوختگی در کودکانی که در خانواده های بحران زده و پر استرس زندگی میکنند بیشتر است (34). بطوریکه تقریباً 18 درصد از سوختگیها به دلیل سوء رفتار با کودکان مثل داغ نمودن آنها میباشد (1). اکثر قربانیانی که مورد سوء رفتار قرار میگیرند پسران 2 سال و بالاتر از 2 سال هستند، و غالباً بوسیلهی والدین، خواهر و برادر و شخص مراقبت کننده انجام میشود، فرو بردن در آب داغ نیز شایعترین صدمه به نظر میرسد (4). راجو8 و آهوجا9 (2004) سطح تحصیلات پایین والدین، درآمد پایین، تعداد زیاد اعضای خانواده و فقر را نیز از عوامل خطر مرتبط با سوختگی بیان میکنند (35). همچنین بیشارا و همکاران10 (2009) در مطالعهی خود اشاره کردند که نوع خانواده و زندگی در خانههای غیر استاندارد خطر سوختگی را افزایش میدهد (36).
سوختگیهای وسیع موجب بروز عوارض شدیدی میشوند، بطوریکه کودکان و خانوادههای آنها درد و رنج بسیاری را تجربه مینمایند (37،13،12). تعویض پانسمان روزانه و دبرید زخم باعث میشود که کودکان درد زیادی را متحمل شوند، همچنین بازتوانی طولانی مدت یکی از چالشهایی است که آنها را درگیر میکند. اغلب در طی بهبودی کشیدگی و جمعشدگی (کنترکچر)11 و اسکار هیپرتروفیک12 نیز گسترش پیدا میکند (38). این عوارض سبب از بین رفتن عملکرد و بد شکلی عضو سوخته و همچنین مشکلات روانی در کودکان میگردد که زندگی آیندهی آنان را مشکلتر مینماید. بر اثر شدت سوختگی، ممکن است بیماران طی سالها بعد از حادثه نیز تحت عمل جراحی ترمیمی قرار بگیرند، که این امر سبب تداوم مشکلات جسمی و روانی کودکان میگردد (39).
مطالعات انجام شده نشان داد که بعد از وقوع سوختگی رایجترین اختلالات در کودکان کابوسهای شبانه و شب ادراری میباشد و ترس از بیهوشی، جراحی و طرد شدن از اجتماع نیز موجب بروز افسردگی پس از سوختگی در کودکان میگردد (40،41). انجمن مراقبت از بیماران سوخته در انگلستان اظهار میکند ایزولاسیون اجتماعی کودکان میتواند سبب کاهش اعتماد به نفس آنان شده و در رشد و تکامل روانی کودکان اختلال ایجاد نماید که این مسئله سبب بروز مشکلات تحصیلی در کودکان میشود (42). سوختگی های شدید کودکان، علاوه بر آسیب جسمی و روانی و ایجاد دردهای طولانی، هزینه های پزشکی زیادی را به خانواده و سیستم بهداشتی و درمانی تحمیل میکنند (13،14). همچنین بیش از نیمی از ناتوانیهای کودکان 14-0 سال بهدلیل سوختگی میباشد (39). در ایران نیز سوختگی به عنوان دومین عامل ایجاد معلولیت گزارش شده است (43). بعلاوه سوختگی در مقایسه با دیگر صدمات جسمی کودکان، به مراقبت های ویژه، بستری طولانی مدت و درمانهای متنوعتر نیاز دارد (12).
از آنجایی که سوختگی سبب بروز عوارض جسمی و روحی شدید کودکان میگردد، و میتواند آیندهی تحصیلی و رشد اجتماعی آنها را تحت تأثیر قرار دهد و از طرفی بیمارستان سوانح سوختگی در استان گیلان جدید التأسیس بوده، هیچگونه اطلاعات اختصاصی در مورد سوختگی کودکان در دسترس نیست. با توجه به وجود تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی در جوامع مختلف، عوامل خطر متفاوتی میتواند در بروز سوختگی کودکان نقش داشته باشند. به همین دلیل بررسی عوامل مرتبط با سوختگی در هر منطقه بسیار مهم است. لذا پژوهشگر با در نظر گرفتن موارد فوق، تجربه کاری و تماس نزدیک با کودکان سوخته بر آن شد که مطالعهای در مورد عوامل مرتبط با سوختگی کودکان انجام دهد تا شاید با شناسایی این عوامل و انتشار نتایج حاصل از آن به دانشگاه علوم پزشکی گیلان، برنامه ریزیهای مدون آموزشی و بهداشتی در جهت کاهش میزان سوختگی در کودکان صورت پذیرد. به این ترتیب در راستای ارتقاء سطح سلامت کودکان گامی هر چند کوچک برداشته شود.
اهداف پژوهش
1) هدف کلی
تعیین عوامل مرتبط با سوختگی در کودکان 6-1 سال مراجعه کننده به مرکز آموزشی درمانی سوانح سوختگی ولایت شهر رشت در سال 1389.
2) اهداف ویژه
1. تعیین توزیع فراوانی سوختگی کودکان 6-1 سال.
2. تعیین عوامل فردی کودکان 6-1 سال با سوختگی.
3. تعیین عوامل فردی کودکان 6-1 سال گروه بدون سوختگی.
4. مقایسهی عوامل فردی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی.
5. تعیین عوامل خانوادگی کودکان 6-1 سال با سوختگی.
6. تعیین عوامل خانوادگی کودکان 6-1 سال گروه بدون سوختگی.
7. مقایسهی عوامل خانوادگی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی.
8. تعیین عوامل محیطی کودکان 6-1 سال با سوختگی.
9. تعیین عوامل محیطی کودکان 6-1 سال گروه بدون سوختگی.
10. مقایسهی عوامل محیطی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی.
سؤالات پژوهش
1. توزیع فراوانی سوختگی کودکان 6-1 سال چگونه است؟
2. عوامل فردی کودکان 6-1 سال با سوختگی چیست؟
3. عوامل فردی کودکان 6-1 سال گروه بدون سوختگی چیست؟
4. عوامل فردی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی چه تفاوتی دارند؟
5. عوامل خانوادگی کودکان 6-1 سال با سوختگی چیست؟
6. عوامل خانوادگی کودکان 6-1 سال بدون سوختگی چیست؟
7. عوامل خانوادگی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی چه تفاوتی دارند؟
8. عوامل محیطی کودکان 6-1 سال با سوختگی چیست؟
9. عوامل محیطی کودکان 6-1 سال گروه بدون سوختگی چیست؟
10. عوامل محیطی درکودکان 6-1 سال با سوختگی با گروه بدون سوختگی چه تفاوتی دارند؟
تعاریف واژهها
الف) تعاریف نظری
سوختگی
صدمهای است که با قرار گرفتن در معرض حرارت، مواد شیمیایی، الکتریکی یا انرژی رادیواکتیو ایجاد میشود (44-38).
عوامل فردی
عواملی هستند که به مشخصات فردی و روانی یک فرد مربوط میشود که شامل ویژگیهای دموگرافیکی مجموعهای از حالات و مشخصات بخصوصی است که یک فرد را از افراد دیگر متمایز میکند (45).
عوامل خانوادگی
شامل مشخصاتی است که خانواده را از سایر گروههای اجتماعی متمایز میسازد. خانواده از پیوستگی خونی، ازدواج و یا فرزند خواندگی ایجاد شده و اعضای آن با هم در یک خانه زندگی میکنند و با یکدیگر در ارتباط و تعامل بوده و هر یک از اعضای آن نقشهای اجتماعی، همسری، والدینی، پسر و دختر، برادر و خواهر را در آن بعهده میگیرند. همچنین خانواده دارای خصوصیات فرهنگی بوده که از فرهنگ جامعه تأثیر میپذیرد (46).
عوامل محیطی
محیط فیزیکی فرد، خانهای است که در آن زندگی میکند و تسهیلات و تجهیزات مورد نیاز برای تأمین بهداشت جسمی و روانی و اجتماعی خود و خانواده را در آن فراهم میسازد،