قیمومیت و وصایت برای مشتریان، انجام وکالت خرید یا فروش را بر عهده دارند. وظایف بانک مرکزی عبارتست از انتشار اسکناس و تنظیم حجم پول در گردش، نگهداری فلزات گرانبها و ارزهای متعلق به دولت، نگهداری ذخایر قانونی و موجودی نقدی بانک‌های تجاری، ایجاد امکانات اعتباری برای بانک‌های تجاری، انجام دادن عملیات تصفیه حساب بین بانکها، صندوقداری و نمایندگی مالی برای عملیات بانکی دولت، اجرای سیاست پولی و کنترل حجم اعتبارات. این بانک مسئولیت کنترل شبکه بانکی و اداره سیاست پولی ثبات را بر عهده دارد و بانک‌ها را در جهت ارائهی خدمت و هماهنگی با اقتصاد به فعالیت وامیدارد (ویکیپدیا).
2-2-2- شکلگیری بانک

گفته شده است که تاریخ بانک و بانکداری از زمان پیدایش پول شروع میشود و تاریخش به همان قدمت تاریخ پول است. این مطلب نه کاملاً با حقیقت تطبیق پیدا میکند و نه اینکه به کلی دروغ است. در کاوش در تاریخ سوریه قدیم و بابل، به تشکیلات بانکی برخورد میکنیم، و در مصر قدیم و رم هم همین تشکیلات مشاهده میشود. اما این تجار پول و اعتبار، برای اینکه شغل پرمنفعتی داشته باشند، این کار را انجام میدادهاند و به کلی وظایف متفاوتی با بانکهای امروزی داشتهاند. این مؤسسات ابتدایی، پایه بانکهای امروزی بودهاند که کمکم در اثر تکامل به صورت بانکهای امروزی درآمدهاند، ولی شکل دیگری داشتهاند و وظایف دیگری را انجام میدادهاند (رفیعی، 1351).
واژه بانک، اصطلاحی است قدیمی که از واژه آلمانی Bank به معنای نوعی شرکت، اخذ شده و رواج یافته و شاید هم از کلمه Banko که یک لغت ایتالیایی به معنای نیمکت صرافان است، اشتقاق یافته است. در هر حال، بانک یا همان مؤسسات صرافی آن روز، با همان نام و روش کهن به تدریج سازمان یافتهاند و مرکز کلیه فعالیتهای پولی و اعتباری بانکهای امروزی شدهاند.
معمولاً وجه تمایز بانک از مؤسسات مالی دیگر این است که بانک در زمینه سپرده و وام محصولاتی را ارایه مینماید. محصول ناشی از سپرده آن است که بانک، در هر زمان طبق درخواست صاحب سپرده، پول را پرداخت میکند و این بخشی از محصول (ناشی از سپرده) به حساب میآید. بنابراین کار بانک، مدیریت بر بدهیهاست. در این فرآیند، بانکها پول هم قرض میدهند و بدینگونه، داراییهای بانک بهوجود میآید. از سوی دیگر، میتوان استدلال کرد که بانک در زمینه مدیریت داراییها فعالیت میکند (مدیریت بر پولهایی که از طریق سپرده مردم یا سایر بدهیها بهوجود میآید (زنگیآبادی و حسینی 1389 به نقل از: هفرنان2، 1382).
میتوان گفت که بانک در اصل ریشه دینی دارد و پیدایش آن به دوران بسیار ابتدایی زندگی بشر برمیگردد. در واقع، از همان هنگام که پول فلزی گرانبها بهصورت اولیه مرسوم شد، بانک نیز به مفهوم ابتدایی آن بهعنوان پدیدهای لازم رخ نمود. در تمدنهای قدیمی، معابدی وجود داشتهاند و در آنها گنجینههایی نگهداری میشدند که لزوماً تا ابد دست نخورده باقی نمیماندند، بلکه معابد در بسیاری از نقاط به مؤسسات وامدهنده تبدیل شدند. این معابد با کسب شهرت، نهتنها شروع به جمعآوری هدایا کردند، بلکه به قبول سپرده نیز پرداختند. بدینسان برای عامه مردم فرصتی پیش آمد تا اجناس با ارزش خود را در محلی مطمئن به امانت بگذارند و معابد نیز موفق شدند وامهای بیشتری را اعطا کنند و در نتیجه، بهرههای قابل توجهی را نیز به دست آوردند. خطرات ناشی از نقل و انتقال پول، وصول مطالبات از مشتریان دور و نزدیک و سپردن وجوه نقد به جایی امن و مطمئن، نخستین علل ایجاد بانک و بانکداری در جهان به شمار میروند (توتونچیان، 1375).
در قوانینی که حمورابی، ششمین پادشاه سلسله سلاطین بابل (2067 تا 2025 قبل از میلاد) وضع کرد، مقرراتی برای دادن وام و قبول سپردههای تجاری دیده میشود. در یونان قدیم هم بانکداری رواج داشته است. در قرن ششم قبل از میلاد در مراکز بازرگانی و معابد یونانیان ضرب سکه آغاز شد که این امر مستلزم وجود تعداد زیادی صراف بود. در ابتدا صرافها به دایر کردن میزی به نام تراپوزا3 در بازارها قناعت کردند و بدینسان به آنها تراپوزیت4 گفته شد. تراپوزیتها قادر بودند خدمات گوناگونی را به مشتریان خود ارایه دهند که شامل این عملیات بود: جمعآوری سپردهها، نگهداری اشیای گرانبها، اعطای اعتبار و ضمانت، پرداخت صورتحسابها، تبدیل و انتقال پول، بیمههای دریایی و تصفیه حسابهای برداشت.
فعالیت تراپوزیتها برای معابد مزاحمتی نداشت، زیرا آنها به انجام عملیات بانکی به صورت نقدی یا جنسی ادامه میدادند. اما مشتریان این دو متفاوت بودند: بازرگانان و شهرنشینان، مشتریان تراپوزیتها و روستاییان و مقامات دولتی مشتریان کاهنان بودند. مطمئن بودن معابد برای نگهداری وجوه، بهویژه در زمان جنگ و بروز شورشها، مهمترین عامل انجام عملیات صرافی و بانکداری در این اماکن بوده است.
سپس بر اساس الگوی یونانی، بانکداران خصوصی و بانکهای دولتی بهوجود آمدند. بانکداران خصوصی که از لحاظ ریشه، یونانی یا اهل جنوب ایتالیا بودند، بر سرتاسر جوامع لاتین احاطه داشتند و بهویژه، چون نرخ بهره در روم محدود و در ایالات آزاد بود، لذا بازرگانی با ایالات را با طیب خاطر انجام میدادند. غالباً این افراد آرژین تاری5 خوانده میشدند. بانکهای دولتی نیز در ایالات پراکنده بودند و صندوقی مرکزی در روم داشتند (همان منبع، 276).
آغازگر حرفه بانکداری در جهان، صرافانی بودند که با تعیین عیار فلزات قیمتی، موجب سهولت مبادله آنها با کالاها شده و با جلب اعتماد مردم و صدور اسناد تعهد، توانستند امانتدار اموال تجاری شوند که تداوم تجارت آنان به یاری و حمایت همان صرافان امکانپذیر شد.
اما مبادله کالا و رواج داد و ستد – چه در داخل محدوده و چه در خارج از آن – نیاز به ابزار پرداختی داشت که در تعیین ارزش و امکان سنجش انواع کالاها و خدمات پذیرفته عموم باشد تا علاوه بر انجام معاملات، در وصول مطالبات از مشتریان دور و نزدیک با احتمال وقوع خطرات ناشی از جابجایی فلزات قیمتی موجب بهکارگیری روشی شود که فرایند آن سهولت در عملیات صرافی و کسب وام و حمایت اعتباری به پشتوانه اندوخته صرافان باشد. این، سرآغاز حرفه بانکداری و ایجاد مؤسسات بانکی شد (پایگاه اینترنتی بانک کشاورزی).
2-2-3- تاریخچه بانکداری6
2-2-3-1- بانکداری در دوره قدیم
2-2-3-1-1- بابل
در امپراتوری بابل، معاملات به شیوه ابتدایی رواج داشت و حتی در قوانین حمورابی مقرراتی برای دادن وام و قبول سپردههای تجاری ذکر شده و دستوراتی درباره سرمایهگذاری آمده است. در شهر بابل تجارتخانهها و بانکهای بزرگی وجود داشتند و دادن حواله، برات و نیز گرفتن ربح معمول بود و میزان ربح 20 درصد بود و در مواردی به 40 درصد تا 43 درصد هم میرسید. معابد در این شهر در حدود 2000 ساله قبل از میلاد مسیح به عملیات بانکی محدودی مبادرت میورزیدند و در مقابل وثیقه اموال غیرمنقول، پول به عاریت میدادند.
2-2-3-1-2- یونان
در کشور خدایان و ربالنوعها، علاوه بر بانکهای خصوصی، بعضی از معابد هم به کار صرافی اشتغال داشتند. این بانکها سپردههای مردم را میپذیرفتند و به اشخاص یا شهرها وام اعطا میکردند. از جمله آنها معبد دلفی بود در شهر افس و به علت جنگهای مداوم داخلی، معابد مطمئنترین محل برای نگاهداری و حفاظت اموال گرانبها و پرارزش به شمار میآمدند.
2-2-3-1-3- ایران
در ایران قبل از دوره هخامنشی، بانکداری بهطرز ابتدایی مرسوم بود، ولی در انحصار معابد و شاهزادگان قرار داشت. سپس در زمان هخامنشیان بازرگانی رونق یافت و پول مسکوک رایج شد. معروفترین این بانکها اجیبی بود که به مهاجران یهودی مقیم بابل تعلق داشت و به کلیه امور بانکی از قبیل سپرده، اعطای وام و رهن گرفتن املاک میپرداخت و سرمایه آن هم برای خرید و فروش منازل، احشام، غلامان و کشتیهای حامل کالا بهکار میافتاد.
2-2-3-1-4- رم
در اوایل تاسیس دولت رم که وصول مالیاتها به شکل مقاطعه به اشخاص واگذار میشد، مأموران غالباً به شهرها و مؤسسات دولتی وام میدادند. آنان در واقع، به نوعی بانکداری مبادرت میورزیدند. بانکدارهای رومی گذشته از تبدیل پولهای خارجی به پولهای کشور و تعیین عیار آنها و قبول سپرده و دادن وام، کار صندوقداری را هم برای مشتریان خود انجام میدادند. عملیات بانکی بانکداران رومی از بیشتر جهات شبیه به بانکداری کنونی و عبارت بود از افتتاح حساب جاری و مدتدار به نفع افراد، پرداخت بهره به سپردههای مدتدار، دادن