رچوب هر برنامه‌ای با هر میزان مخارج انجام شده تعقیب و تأمین می شود. (الماسی، 1389: 134)
1-6-9) بودجه ریزی عملیاتی : یک برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه که رابطه میان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه یا نتایج بدست آمده از اجرای آن برنامه را نشان می دهد. (سعیدی و مزیدی، 1385 :‌ 13)
1-6-10) بودجه بندی عملیاتی : یا بودجه بر حسب عملیات عبارت است از بودجه ای که بر اساس وظایف، عملیات و پروزه هایی که سازمان های دولتی تصدی اجرای آن را به عهده دارند تنظیم می شود. در تنظیم بودجه عملیاتی به جای توجه به کالا و خدماتی که دستگاه خریداری می کند و یا به عبارتی به جای توجه به کالا و خدماتی که وسائل اجرای فعالیت ها هستند، خود فعالیت و مخارج کارهایی که باید انجام شود مورد توجه قرار می گیرد. (فرزیب، 1377: 372)
1-6-11) هزینه : عبارت است از پرداختهایی است که به طور قطعی به ذی نفع در قبال تعهد یا تحت عنوان کمک یا عناوین مشابه با رعایت قوانین و مقررات مربوط صورت می گیرد.(ماده 23 قانون محاسبات عمومی)
1-6-12) فعالیت : منظور یک سلسله عملیات و خدمات مشخص است که برای تحقق بخشیدن به هدفهای سالانه برنامه طی یک سال اجرا می شود و منابع مورد نیاز آن از محل اعتبارات مربوط به هزینه تأمین می گردد. (کردبچه،‌ 1385: 142)
1-6-13) کارایی: عبارت است از توانایی فرد در انجام کار به طور صحیح، در مدت مطلوب و در محل مناسب. به دیگر سخن، نسبت بازده واقعی کمیت حاصل به بازدهی استاندارد از پیش تعیین شده کارایی یا راندمان یا قدرت بازدهی است. (ساداتی و موحد منش،‌1377: 21)
1-6-14) اثربخشی : عبارت است از میزان درجه کیفیت و نیل به اهداف کار تعیین شده. بنابراین در فرآیند کار، اثربخشی نشان می دهد که تا چه میزان از کارهای انجام شده، با اهداف مورد نظر همسو بوده است. به عبارت دیگر ، اثربخشی در ارتباط با عملکرد و فراهم آمدن رضایت انسان از تلاشهای انجام شده است. (ساداتی و موحد منش،‌1377: 20)
1-6-15) توانایی برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی : یکی از حدسیات رایج در مورد اجرای ناموفق بودجه‌ریزی عملیاتی، ظرفیت پایین یا عدم توانایی سازمانی است. مورد کاویها و گزارشات در مورد اتخاذ بودجه‌ریزی عملیاتی نشان می‌دهد که سه بعد از توانایی برای اتخاذ کامل بودجه‌ریزی عملیاتی، کلیدی می‌باشد : توانایی ارزیابی عملکرد، توانایی نیروی انسانی و توانایی فنی (Andrews. 2004, 334)
1-6-16) اختیار برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی : عامل دوم که برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی تأثیر می‌گذارد به مکانیزمهای اختیار در دولتها ارتباط دارد. اگر بودجه‌ریزان در اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی و یا در مراحل آن اختیار لازم را نداشته باشند اجرا با مشکل روبرو خواهد شود. سه بعد مهم از اختیار وجود دارد: اختیار قانونی، اختیار رویه‌ای و اختیار سازمانی (Andrews. 2004, 336)
1-6-17) پذیرش برای اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی: برای اجرای موفق بودجه‌ریزی عملیاتی،‌ مقامات دولتی، مدیران اداری و کارکنان باید متقاعد گردند که بودجه‌ریزی عملیاتی در خور تلاش به منظور کاهش هزینه‌ها و نیل به منافع کوتاه مدت و بلند مدت دولت و اجتماع می‌باشد. سه جنبه از پذیرش مورد نیاز می‌باشد : پذیرش سیاسی، پذیریش مدیریتی و پذیرش انگیزشی (Andrews, 2004, 338)
1-7) مدل تحقیق :
1-7-1) مدل جامع بودجه ریزی عملیاتی مدل “SHAH”:
براساس مطالعات صورت گرفته درخصوص مدل های بودجه‌ریزی عملیاتی، از مقاله‌ای تحت عنوان توانایی، پذیرش، اختیار و اصلاحات بودجه ریزی عملیاتی 3مدلی استخراج شده هم راستا با موضوع تحقیق می باشد.
متغیر وابستهمتغیرهای مستقلمؤلفه‌های متغیرهای مستقل
پذیرشپذیرش سیاسی
پذیرش مدیریتی
پذیرش انگیزشیایجاد نظام بودجه‌ریزی عملیاتی
تواناییتوانایی فنی
توانایی ارزیابی عملکرد
توانایی انسانی

اختیاراختیار قانونی
اختیار رویه ای
اختیار سازمانی
متغیر مستقل: متغیر های وابسته:
در یک تحقیق علمی برای پاسخ دادن به سؤال‌های تحقیق و یا آزمون فرضیه‌ها ، تشخیص متغیرها امر ضروری است. در این تحقیق دو نوع متغیر در نظر گرفته شده است.
الف ) متغیر مستقل : یک ویژگی از محیط فیزیکی یا اجتماعی است که بعد از انتخاب، دخالت یا دست‌کاری شدن توسط محقق مقادیری را می‌پذیرد تا تأثیرش بر روی متغیر دیگر (متغیر وابسته) مشاهده شود.
ب ) متغیر وابسته : متغیری است که تغییرات آن تحت تأثیر متغیر مستقل قرار می‌گیرد. (سرمد، 1381: 44ـ 43).
در این تحقیق متغیرهای مستقل عبارتند از: پذیرش سیاسی، پذیریش مدیریتی، پذیرش انگیزشی، توانایی ارزیابی عملکرد، توانایی فنی، توانایی انسانی، اختیار قانونی، اختیار رویه‌ای و اختیار سازمانی در رابطه با بودجه ریزی عملیاتی در پارک فناوری پردبس می‌باشد و متغیر وابسته، ایجاد نظام بودجه‌ریزی عملیاتی می‌باشد.
1-7-2) چارچوب نظری تحقیق :
هر تحقیقی به یک چارچوب نظری نیاز دارد. چارچوب نظری الگویی است که فرد پژوهشگر براساس آن درباره روابط بین عواملی که در این مسئله مهم تشخیص داده شده‌اند، نظریه پردازی می‌کند. چارچوب نظری ضرورتاً نباید سخن پژوهشگر باشد و گاه به‌طور منطقی از نتایج تحقیقات قبلی پیرامون مسئله نشأت می‌گیرد. در بسیاری از موارد ادغام باورهای منطقی فرد پژوهشگر و تحقیقات مرتبط منتشر شده با مسئله تحقیق در ایجاد مبنایی برای بررسی موضوع تحقیقی نقش محوری دارد (خاکی، 1388: 46).
با توجه به مطالعات ادبیاتی، مصاحبه با متخصصان در امر بودجه‌ریزی و خبرگان سازمانهای دولتی و بررسی مقالات موجود در اینترنت و تحقیقات انجام شده مدل مفهومی زیر طراحی گردید.
حرکت از به سمت
شکل (1-2) مدل مفهومی تحقیق
فصل دوم
مروری بر ادبیات موضوع
و پیشینه تحقیق
2-1) مقدمه:
کلمه” بودجه” از زبان فرانسه وارد زبان فارسی شده است. خاستگاه این کلمه کشور انگلستان می باشد که رویهی تهیه و تنظیم سند بودجه و به تصویب رساندن آن در پارلمان ابتدا در انگلستان انجام پذیرفته است. معنای لغوی کلمه بودجه، کیف یا کیسه چرمی است که وجوه نقد را در آن نگهداری می کردند. در کشور انگلستان کیف چرمی که محتوی صورت مخارج مورد نیاز پادشاه بود توسط خزانه دار وی، که بعدها وزیر دارایی نامیده شد، برای تصویب به پارلمان عرضه می شد. آن کیف باجت4 نامیده می شد و بتدریج اطلاق اصطلاح بودجه از آن کیف به محتویات آن تغییر یافت و به تدریج وارد زبانهای دیگر گردید.(Lynch,2003:36)
در متون تحصصی، بودجه دولتی عبارت است از: “برنامهی عملیات مالی دولت یا سازمان دولتی شامل پیش بینی اعتبارات برای مدت معین و درآمدها و منابع مالی لازم برای تامین مالی اعتبارات مذکور میباشد. به تعریفی دیگر، بودجه برنامه مالی دولت یا سازمان دولتی است که در آن درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار پیش بینی و اعتبارات لازم برای هزینه های اجرای عملیات و سایر پرداختها برای مدت معین ( معمولا یکسال مالی ) برآورد شده باشند. طبق این تعریف، بودجهی دولت یا سازمان دولتی باید اولا متضمن انواع عملیات، برنامهها و طرحهای دولت و برآورد هزینه های اجرای آنها و ثانیا شامل منابع مالی لازم برای انجام هزینه های مذکور باشد.”
بودجهریزی در بخش عمومی ناظر بر پیش بینی منابع و مصارف مالی برای انجام ماموریتها و وظایف دولت است. در این تعریف، اطلاعات بودجه ای بازتاب مالی و اعتباری تصمیم های اجرایی و محدوده بودجه ریزی مترادف یا منطبق با چارچوب فعالیتهای دولت است. از اینرو، بررسی محتوایی و ارزیابی ماهوی تصمیم های بودجه ای و به تبع آن، گستره بودجه ریزی و حجم عملیاتی آن در ساختارهای سیاسی سوسیالیست، دولتهای مداخله گر، یا حاکمیتهای ارشادی با تفاوتهای بسیار آشکار همراه خواهد بود. از سوی دیگر، جایگاه دولت و انتظارهای اجتماعی از آن، متأثر از نظامهای ارزشی حاکم و پیشینه تاریخی حکومت است، هرچند که ماهیت در آمدهای عمومی و چگونگی دسترسی دولتها به منابع مالی و نیز حدود مشارکت افراد جامعه در تامین این منابع، نقش پر اهمیتی دارد. از طرفی دیگر بودجه به عنوان بیان مالی عملیات دولت ها، مهمترین سند مالی دولتی است که دستگاههای اجرایی را در دستیابی به اهداف شان یاری می رساند. از این رو، تلاش برای بهبود این سند مالی و بهره وری بودجه در اجرای فعالیت های دستگاه های اجرایی، همواره مورد توجه بوده است. با توجه به اهمیت بسیار بودجه و بودجهریزی در استفاده بهینه از منابع، در گذر زمان از شیو ه های گوناگونی برای نظام بودج